Câu chuyện Daily Opt – khi chuyên gia cũng phải bán hàng

Từ chuyên gia đi làm thuê tới chuyên gia phải đi bán hàng

Tháng 11 năm 2016, chúng tôi – một nhóm nhỏ xuất thân từ những người nghiên cứu về Tối Ưu Hóa tốt nghiệp từ Bỉ (đã trở về VN có, ở lại Bỉ cũng có) quyết định phải cùng nhau làm một cái gì đó đáng để làm ở VN. Trong số các anh em đã trở về VN, không ai bằng lòng với việc chỉ giảng dạy lý thuyết đơn thuần  vì họ thấy lãng phí những kiến thức, kinh nghiệm và những tháng năm tuổi trẻ đã dành cho việc học tập và nghiên cứu.

Có người chân trong, chân ngoài, đánh dự án khắp nơi mỗi khi tìm được gì phù hợp với chuyên môn của mình. Có người lại chọn giải pháp bôn ba qua các công ty và tập đoàn lớn tại VN để được trả công xứng đáng hơn, và vui vì được làm đúng với đam mê của mình dù chỉ mang tính thời vụ. Tuy cách tiếp cận khác nhau nhưng cái được lớn nhất là họ đều trở thành chuyên gia trong các lĩnh vực hẹp về Trí Tuệ Nhân Tạo (TTNT) của mình.

Khi đã có một đội ngũ đủ mạnh và kinh nghiệm, quyết định mở một công ty tại VN được thông qua dễ dàng như một lựa chọn tự nhiên. Chúng tôi hướng tới thị trường TTNT tại VN thông qua việc giải quyết các bài toán Tối ưu trong doanh nghiệp (DN). Tôi không biết tại sao nhiều người có suy nghĩ: “Ở Âu, Mĩ và các nước phát triển có nhiều vấn đề cần ứng dụng TTNT hơn ở VN”. Giáo sư người Bỉ, người trực tiếp hướng dẫn chúng tôi về chuyên ngành Tối Ưu Hóa là một người rất gắn bó với giáo dục bậc Thạc Sĩ và Tiến Sĩ của VN. Khi tới cảng Hải Phòng và theo dõi các hoạt động ở đây, ông đã phải buột miệng thốt lên: “Tôi thấy hàng trăm bài toán tối ưu hóa về logistics cảng biển ở đây. Sao các em không làm? “

Vâng, tại sao chúng tôi lại không bắt tay vào làm ngay nhỉ? Nhưng phải làm như thế nào bây giờ? Cần bắt đầu từ đâu? Giáo sư đã gợi ý và giúp đỡ tạo điều kiện cho chúng tôi liên hệ với một công ty ở Bỉ chuyên cung cấp các dịch vụ về cảng biển cho Hải Phòng, chúng tôi liên hệ – họ không trả lời. Qua một số mối quan hệ từ VN, chúng tôi cố gắng liên hệ với các đối tác VN của công ty này – vẫn không có câu trả lời. Lẽ thường trong làm ăn kinh doanh thôi, chắc là họ không có nhu cầu nên đã không trả lời. Về sau này tôi mới được biết lý do chính mà họ không trả lời là vì bản thân công ty ở Bỉ mà chúng tôi liên hệ trước đó đã nhiều lần tìm tới các giáo sư, giảng viên trong các trường đại học tại VN để thử tìm cách giải quyết các bài toán tối ưu hóa về logistics cảng biển, nhưng họ thất bại ngay từ việc xây dựng cơ chế làm việc giữa đội ngũ nghiên cứu và đội ngũ kinh doanh.

À hóa ra không chỉ riêng chúng tôi, ai cũng nhìn thấy nhu cầu về việc ứng dụng TTNT nhưng để xây dựng được một mô hình thực sự hiệu quả vể mặt kinh tế mới chính là rào cản lớn nhất tại VN. Từ chuyên gia đi làm thuê tới chuyên gia phải đi bán hàng, tôi như một đứa trẻ trong giới kinh doanh. Nói một cách ví von thì tự cảm thấy mình như một miếng bọt biển phải thấm hút tất cả mọi thứ xung quanh, cái gì cũng phải học hỏi và trải nghiệm. Bỏ qua các bài học khởi nghiệp đang là trào lưu hiện nay, thì dù cung cấp dịch vụ TTNT thì cũng không thể tránh khỏi các kiếp nạn kinh điển trong kinh doanh mà tất cả các công ty từ lớn tới nhỏ đều phải giải quyết: Từ việc gặp được người có quyền quyết định tại công ty khách hàng, thuyết phục họ cho mình làm thử miễn phí để chứng minh tính khả thi, tới việc định giá, thương thảo hợp đồng, kí kết hợp đồng, và cuối cùng quan trọng nhất là đòi tiền, duy trì hợp đồng, duy trì độ hài lòng của khách hàng.

Khoan hãy nói tới tiền, chúng tôi muốn tạo ra giá trị bằng các giải pháp TTNT thực tế cho phép tối ưu chi phí, tối ưu năng suất lao động, tối ưu lợi nhuận, và tối ưu các nguồn lực hạn hẹp của các DN Việt. Mong muốn là một chuyện nhưng trong thực tế, giá trị là thứ rất khó giải thích bằng lời trong kinh doanh, chỉ khi các giá trị vô hình đó được giải thích bằng các con số (tiền) cụ thể thì câu chuyện trở nên rất rõ ràng và thuyết phục.

Thực trạng ứng dụng TTNT tại VN

Trong quá trình làm dịch vụ TTNT ở VN, được tiếp xúc và làm việc với rất nhiều DN và tập đoàn lớn nhỏ, chúng tôi nhận ra rằng đây là một thị trường cực kì tiềm năng nhưng cũng đầy thử thách. Để minh họa cho đánh giá này, tôi xin được liệt kê ra đây 4 xu hướng chủ đạo về TTNT tại VN.

 

TTNT là Máy Học (Machine Learning)

Đây có lẽ là cách giải thích theo hướng học thuật được nhắc tới nhiều nhất không chỉ ở VN mà còn trên thế giới. Hàng loạt các hội thảo, khóa học, sự kiện về những ứng dụng của Máy Học với sự tham gia của các công ty, chuyên gia trong và ngoài nước được tổ chức với mật độ dày đặc từ Bắc chí Nam thu hút sự quan tâm của rất nhiều thành phần, độ tuổi trong xã hội. Rất nhiều khả năng thuyết phục về việc ứng dụng Máy Học được nhắc tới thông qua các ví dụ thực tế: Từ nhận dạng khuôn mặt, camera giao thông thông minh, phân loại nông sản tới nhận dạng chữ viết tay, biển số xe, CMTND, nhận dạng giọng nói, xe tự lái…

Trên lý thuyết tiềm năng là thế, thế nhưng trong thực tế những ứng dụng này hầu như chưa đi được vào các DN do chưa tạo ra được đủ độ tin cậy và ổn định. Có thể kể đến việc camera và phần mềm nhận dạng khuôn mặt phục vụ cho việc check in/check out công sở đến từ một cường quốc trên thế giới là Trung Quốc hiện chưa tạo ra được sự hài lòng cho các DN sử dụng. Khi nhận được các yêu cầu làm tốt hơn các sản phẩm sẵn có trên thị trường về nhận dạng khuôn mặt, phản xạ ngay lập tức của chúng tôi là từ chối. Đây là một bài toán mang tầm thế giới và đòi hỏi rất nhiều năm nghiên cứu bền bỉ với sự đầu tư về nhân vật lực khổng lồ.

Ngoài ra còn có thể kể đến một bài toán tiêu biểu, nhập môn về Máy Học cho việc nhận dạng chữ viết tay, biển số xe hay CMTND. Hiện tại theo hiểu biết hạn hẹp của mình, chúng tôi chưa thấy được bất kì phần mềm nào trên thị trường có thể đáp ứng được yêu cầu với hệ thống chữ viết, biển số xe hay CMTND VN. Có hai lý do cho vấn đề này: thứ nhất việc nhận dạng chữ viết biển số xe hay CMTND VN chưa được đầu tư phát triển nhiều như tiếng Anh; Thứ hai, yêu cầu của các DN có nhu cầu về phần mềm này thường rất cao, họ thường đòi hỏi việc nhận chính xác 100% hoặc chấp nhận sai số cực thấp trong khi không có đủ khả năng chi trả và không kiên trì đầu tư dài hạn (như các DN nước ngoài – Nhật là một ví dụ tiêu biểu).

Nói như vậy không có nghĩa là vơ đũa cả nắm tất cả các doanh nghiệp VN, khi làm việc với các tập đoàn lớn, chúng tôi nhận thấy sự cầu thị và sự trân trọng của họ đối với các chuyên gia. Chúng tôi hiểu được nỗi đau tốn kém của các tập đoàn lớn với kinh nghiệm đau thương khi làm TTNT với hầu hết các tập đoàn khổng lồ trên thế giới từ Google, IBM, Oracle đến các công ty mới nổi từ khắp nơi trên thế giới đến tư vấn và chào bán sản phẩm. Tôi xin phép được phân tích các lí do dẫn đến sự thiếu hiệu quả này trong phần sau.

  

TTNT là Xử Lí Ngôn Ngữ Tự nhiên (Natural Language Processing trong các ứng dụng về Chatbot)

Cách giải thích này thực sự đã tạo ra một cơn lũ các công ty làm phần mềm về Chatbot – trả lời khách hàng tự động cho 70-80% các công hỏi thông dụng nhất trong việc chăm sóc khách hàng, giảm thiểu nhân lực con người. Có hai lý do tạo nên làn sóng Chatbot này: Thứ nhất, việc tạo ra các sản phẩm Chatbot là công nghệ ít thách thức nhất trong TTNT; Thứ hai, Chatbot là một công nghệ chuẩn thế giới. Rất nhiều thư viện mã nguồn mở sẵn sàng và miễn phí cho phép các công ty tùy chỉnh và áp dụng hiệu quả cho các khách hàng của mình trong một thời gian ngắn. Đây cũng là một yêu cầu mà chúng tôi thường xuyên từ chối.

Bên cạnh việc không có lợi thế cạnh tranh, việc có quá nhiều nhà cung cấp trong và ngoài nước khai thác, cùng với giá nhân công thấp dẫn đến việc Chatbot không được đánh giá cao.

TTNT như Mì ăn liền

Đây là tên của một bài trình bày quảng bá cho Google API (các dịch vụ có sẵn cho Máy Học của Google) xuyên suốt từ Bắc chí Nam. Ý tưởng của Google là các DN công nghệ thậm chí không cần có năng lực Máy Học cũng có thể tạo ra các phần mềm TTNT một cách dễ dàng thông qua việc sử dụng các dịch vụ có sẵn từ Google và trả tiền cho mỗi lần gọi dịch vụ. Chúng tôi vẫn hay nói đùa với nhau là các dịch vụ này của Google giống Bào Ngư, Vây Cá chứ  không giống Mì ăn liền như họ quảng bá. Lí do hết sức đơn giản là khi áp dụng thực tế cho các DN, việc gọi dịch vụ của Google hàng ngàn, hàng triệu lần một ngày sẽ tạo ra chi phí khổng lồ cho các doanh nghiệp VN, trong khi hiệu quả thực tế vẫn là một dấu hỏi lớn. Ngoài Google, các gã khổng lồ khác trên thế giới như IBM, Amazon, Microsoft cũng đang chạy đua vũ trang quyết liệt cho miếng bánh thị trường màu mỡ này.

TTNT là tất cả mọi thứ khác Blockchain, IoT, Siri, …

Cùng với cuộc CMCN 4.0, TTNT đang là thứ trang sức được hầu hết các doanh nghiệp VN và cả thế giới ưa chuộng để đánh bóng hình ảnh của mình. Mọi thứ đều là TTNT, mọi thứ đều tự động hóa, mọi thứ đều màu hồng.

TTNT phục vụ cho Tối ưu

Khi gặp gỡ các doanh nghiệp VN, chúng tôi thường bắt đầu bằng các vấn đề cần Tối Ưu khi các nguồn lực là hạn hẹp dù đối với các công ty nhỏ hay các tập đoàn với doanh thu hàng nghìn tỉ mỗi năm. Bắt đầu vấn đề với cách tiếp cận cầu thị và trung thực với mong muốn hiểu các vấn đề khó khăn của doanh nghiệp, chúng tôi luôn giữ được uy tín, quan hệ và hình ảnh tốt dù có đi tới được hợp đồng hay không. Bằng cách hiểu vấn đề và nghiên cứu độ khả thi của các giải pháp trong một thời gian không quá dài, chúng tôi luôn tư vấn giúp cho các khách hàng đưa được ra các quyết định ngay từ ban đầu về việc nên làm hay không làm để tránh được sự lãng phí về thời gian, nhân vật lực và tiền bạc. Đối với các tập đoàn lớn, đôi khi họ phải chấp nhận một mặt sử dụng các hệ thống lớn với giá cao, mặt khác xử lí một cách thủ công, kinh nghiệm với các tác vụ đặc thù không theo bất cứ một chuẩn nào trên thế giới của doanh nghiệp mình. Lật lại vấn đề, tại sao các gã khổng lồ về TTNT không muốn giải quyết các vấn đề đặc thù tại VN? Câu trả lời theo logic là vì chúng không đáng để đầu tư nghiên cứu với kinh phí quá cao, trong khi vấn đề đặc thù của DN này lại khác xa vấn đề của các DN khác ngay tại thị trường VN. Trong kinh doanh, không có chuyện đầu tư lớn để tạo ra sản phẩm phục vụ cho duy nhất một DN với giá rẻ mà không có khả năng nhân rộng và bán được trên toàn VN, Châu Á hay thậm chí thế giới.

baoai

Bài tóm tắt đăng trên số Tết báo KH&PT

Thay cho lời kết, với những thành công nhỏ bước đầu của mình, chúng tôi thực sự nỗ lực tạo ra một trào lưu sử dụng TTNT trong các vấn đề Tối Ưu, Tự Động Hóa, Số Hóa trong các doanh nghiệp VN. Một mặt các chuyên gia TTNT VN khẳng định được năng lực của mình; mặt khác họ được trả công một cách xứng đáng, được làm đúng đam mê và tạo ra các giá trị có tầm lan tỏa lớn. Để làm được như vậy cần sự hưởng ứng mạnh mẽ từ các doanh nghiệp VN, từ việc cung cấp đầy đủ các dữ liệu chân thực, nghiệp vụ đặc thù, cho tới việc chuẩn bị một đội ngũ hỗ trợ các chuyên gia trong quá trình dài hơi tạo ra các sản phẩm TTNT mang thương hiệu thuần Việt.

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s